Táo bón xảy ra khi phân di chuyển quá chậm trong ruột già, ruột hấp thu quá nhiều nước khiến phân trở nên cứng và khó đẩy ra ngoài. Nguyên nhân thường gặp nhất là ăn ít chất xơ, uống ít nước, ít vận động và hay nhịn đi vệ sinh. Ngoài ra, một số loại thuốc như thuốc giảm đau chứa codein, thuốc bổ sung sắt, thuốc huyết áp cũng gây táo bón. Thay đổi thói quen, đi du lịch, stress và mang thai cũng dễ gây táo bón tạm thời.
Ăn uống thế nào để hết táo bón?
Tăng chất xơ là biện pháp quan trọng nhất: ăn nhiều rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây như đu đủ chín, chuối, mận khô, thanh long — những loại quả có tác dụng nhuận tràng tự nhiên. Uống đủ nước, khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày, vì chất xơ cần nước mới phát huy tác dụng; uống ít nước mà ăn nhiều chất xơ thì táo bón còn nặng hơn. Một ly nước ấm ngay sau khi thức dậy giúp kích thích nhu động ruột. Sữa chua chứa lợi khuẩn giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn chế biến sẵn, trà đặc và cà phê quá nhiều vì chúng làm phân khô và khó đi hơn.
Thói quen đi vệ sinh đúng cách
Tạo thói quen đi vệ sinh vào một giờ cố định mỗi ngày, tốt nhất là sau bữa sáng vì sau khi ăn, ruột tăng nhu động mạnh nhất. Không nhịn đi vệ sinh khi có cảm giác buồn đi — nhịn lâu làm phân ứ lại, cứng hơn và lần sau càng khó đi hơn. Khi đi vệ sinh, kê một chiếc ghế nhỏ dưới chân để đầu gối cao hơn hông giúp tư thế đi tự nhiên và dễ dàng hơn. Không ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh và không dùng điện thoại khi đi vệ sinh vì ngồi lâu làm tăng áp lực lên hậu môn, dễ gây trĩ. Vận động mỗi ngày như đi bộ 30 phút giúp ruột hoạt động tốt hơn rõ rệt.
Thuốc nhuận tràng có nên dùng?
Thuốc nhuận tràng chỉ nên dùng tạm thời khi táo bón nặng và các biện pháp tự nhiên chưa hiệu quả, không nên dùng dài ngày vì ruột sẽ lệ thuộc vào thuốc và mất khả năng tự hoạt động. Các loại thuốc nhuận tràng tạo khối từ chất xơ tự nhiên an toàn hơn thuốc kích thích ruột. Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ em bị táo bón nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nhuận tràng nào. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc thụt tháo thường xuyên vì có thể gây tổn thương niêm mạc ruột và rối loạn điện giải.
Khi nào táo bón cần đi khám?
Táo bón kéo dài hơn 3 tuần dù đã thay đổi ăn uống và sinh hoạt, táo bón kèm máu trong phân, phân đen, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng dữ dội, buồn nôn hay nôn, táo bón xen kẽ tiêu chảy kéo dài đều là những dấu hiệu cần đi khám sớm vì có thể là biểu hiện của polyp đại tràng, ung thư đại tràng hay bệnh lý khác. Người trên 50 tuổi bị táo bón mới xuất hiện cũng nên đi khám và nội soi đại tràng theo chỉ định của bác sĩ.
Táo bón đa số không nguy hiểm và cải thiện được bằng những thay đổi đơn giản: thêm rau và đậu vào bữa ăn, uống đủ nước, đi bộ mỗi ngày và đi vệ sinh đúng giờ. Đừng để táo bón kéo dài thành thói quen — ruột của bạn sẽ cảm ơn bạn nếu bạn lắng nghe và chăm sóc nó mỗi ngày.
