Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, được khuyến nghị bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Tuy nhiên, có những trường hợp mẹ không đủ sữa, mẹ phải đi làm sớm hay vì lý do sức khỏe mà bé cần dùng sữa công thức. Sữa công thức được sản xuất để mô phỏng thành phần sữa mẹ, với đầy đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của bé. Điều quan trọng là chọn loại sữa phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của bé.
Chọn sữa theo độ tuổi của bé
Sữa công thức được chia theo giai đoạn: sữa số 1 dành cho bé 0-6 tháng, sữa số 2 cho bé 6-12 tháng và sữa số 3 cho bé trên 1 tuổi. Mỗi giai đoạn có tỷ lệ đạm, chất béo và vi chất khác nhau, phù hợp với nhu cầu phát triển của bé ở từng độ tuổi, vì vậy không nên cho bé uống sữa không đúng độ tuổi. Bé sinh non, nhẹ cân hay có vấn đề tiêu hóa cần loại sữa đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ. Sữa dê, sữa đậu nành hay sữa hạt không phải là lựa chọn thay thế sữa công thức cho trẻ dưới 1 tuổi, trừ khi có chỉ định y tế cụ thể.
Pha sữa đúng cách và bảo quản an toàn
Pha sữa đúng tỷ lệ ghi trên hộp là điều tối quan trọng: pha quá đặc gây táo bón, quá tải thận và mất nước; pha quá loãng khiến bé thiếu chất và chậm tăng cân. Dùng nước đun sôi để nguội đến khoảng 40-50 độ, pha đúng số muỗng gạt ngang theo hướng dẫn, không đong thêm hay bớt. Bình sữa và núm vú phải được tiệt trùng trước mỗi lần pha, tay người pha phải rửa sạch. Sữa đã pha nên cho bé uống trong vòng 1-2 giờ, sữa thừa sau mỗi cữ bú nên bỏ đi, không giữ lại cho cữ sau vì vi khuẩn phát triển rất nhanh trong sữa ấm. Hộp sữa đã mở nên dùng hết trong vòng một tháng và bảo quản nơi khô ráo, đậy kín nắp.
Nhận biết bé có hợp sữa hay không
Bé hợp sữa là bé tăng cân đều theo biểu đồ tăng trưởng, đi tiêu phân mềm vàng, không nôn trớ nhiều, ngủ ngon và vui vẻ. Nếu bé uống sữa xong hay nôn trớ, tiêu chảy, táo bón kéo dài, nổi mẩn đỏ hay quấy khóc nhiều, có thể bé không hợp loại sữa đó hoặc bị dị ứng đạm sữa bò. Khi đó, cha mẹ không nên tự ý đổi sang nhiều loại sữa khác nhau liên tục vì hệ tiêu hóa bé cần thời gian thích nghi. Hãy đưa bé đi khám để bác sĩ xác định nguyên nhân và tư vấn loại sữa phù hợp, ví dụ sữa thủy phân cho bé dị ứng đạm sữa bò. Đổi sữa nên thực hiện từ từ trong vài ngày, trộn sữa cũ và sữa mới theo tỷ lệ tăng dần.
Những sai lầm khi dùng sữa công thức
Sai lầm phổ biến là pha sữa bằng nước cháo, nước cơm hay nước đường vì nghĩ sẽ bổ dưỡng hơn — thực tế làm mất cân bằng dinh dưỡng và gây hại cho hệ tiêu hóa của bé. Thêm đường, sữa đặc hay bột ngũ cốc vào sữa công thức cũng không nên làm vì gây sâu răng và thừa cân. Cho bé bú bình khi nằm ngửa hoàn toàn dễ gây sặc và viêm tai giữa — nên bế bé nghiêng đầu cao hơn thân khi cho bú. Không nên hâm sữa bằng lò vi sóng vì nhiệt độ không đều, có thể làm bỏng miệng bé. Ngoài ra, đừng ép bé uống hết bình sữa nếu bé đã no — tôn trọng cảm giác no của bé giúp bé hình thành thói quen ăn uống lành mạnh về sau.
Sữa công thức là giải pháp dinh dưỡng đáng tin cậy khi bé không bú mẹ được, miễn là cha mẹ chọn đúng loại theo độ tuổi, pha đúng tỷ lệ và vệ sinh dụng cụ cẩn thận. Nếu còn băn khoăn, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa — bác sĩ luôn sẵn sàng tư vấn loại sữa phù hợp nhất cho bé nhà bạn.
