Cơ thể mẹ sau sinh trải qua rất nhiều thay đổi: tử cung co lại dần về kích thước ban đầu trong khoảng 6 tuần, vết thương tầng sinh môn hay vết mổ cần thời gian lành, hormone thay đổi mạnh gây mệt mỏi và cảm xúc thất thường. Giai đoạn 6 tuần đầu sau sinh được gọi là thời kỳ hậu sản, là lúc cơ thể phục hồi nhiều nhất. Mẹ cần được nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và được gia đình hỗ trợ chăm sóc bé để cơ thể có điều kiện hồi phục tốt nhất.
Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc
Thiếu ngủ là vấn đề lớn nhất của mẹ sau sinh vì bé bú đêm nhiều lần. Mẹ nên tranh thủ ngủ khi bé ngủ, dù chỉ là những giấc ngắn ban ngày, thay vì cố gắng làm việc nhà trong lúc bé ngủ. Nhờ người thân trông bé một vài cữ đêm hoặc ban ngày để mẹ có giấc ngủ dài hơn. Giấc ngủ đủ giúp cơ thể phục hồi nhanh, giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh và giúp sữa về tốt hơn. Nếu mẹ mất ngủ kéo dài, hay lo âu, buồn bã không rõ nguyên nhân, hãy chia sẻ với người thân và bác sĩ vì đó có thể là dấu hiệu trầm cảm sau sinh cần được hỗ trợ.
Ăn uống đầy đủ cho mẹ đang cho con bú
Mẹ sau sinh, đặc biệt là mẹ cho con bú, cần ăn nhiều hơn bình thường khoảng 500 calo mỗi ngày để có đủ năng lượng và dinh dưỡng cho cả mẹ và sữa. Ăn đa dạng các nhóm thực phẩm: thịt, cá, trứng, sữa, đậu, rau xanh và trái cây. Uống đủ nước, khoảng 2,5-3 lít mỗi ngày vì cho con bú làm mẹ mất nhiều nước. Tiếp tục uống viên sắt và canxi theo chỉ định của bác sĩ trong những tháng đầu sau sinh, đặc biệt nếu mẹ bị thiếu máu trong thai kỳ. Tránh ăn kiêng giảm cân ngay sau sinh vì cơ thể đang cần dinh dưỡng để phục hồi và tạo sữa — giảm cân nên thực hiện từ từ sau 6 tháng và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ.
Vận động nhẹ nhàng và phục hồi sàn chậu
Mẹ sinh thường có thể bắt đầu đi lại nhẹ nhàng ngay trong ngày đầu sau sinh, còn mẹ sinh mổ cần đợi vết mổ bớt đau và theo hướng dẫn của bác sĩ. Bài tập Kegel giúp phục hồi cơ sàn chậu, phòng ngừa són tiểu sau sinh: siết chặt cơ vùng chậu như khi nín tiểu, giữ 5 giây rồi thả lỏng, lặp lại 10 lần mỗi đợt, làm 3 đợt mỗi ngày. Từ 6 tuần sau sinh, mẹ có thể tập các bài vận động nhẹ như đi bộ, yoga sau sinh sau khi bác sĩ kiểm tra và đồng ý. Tránh nâng vật nặng, tập bụng mạnh hay chạy bộ trong 6 tuần đầu vì có thể làm vết thương lâu lành và ảnh hưởng phục hồi sàn chậu.
Chăm sóc vết thương và tái khám đúng hẹn
Mẹ sinh thường có vết khâu tầng sinh môn cần giữ vệ sinh sạch sẽ, rửa bằng nước ấm sau mỗi lần đi vệ sinh và thay băng vệ sinh thường xuyên. Mẹ sinh mổ cần giữ vết mổ khô ráo, không ngâm nước, không bôi thuốc lạ lên vết mổ và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng như sưng đỏ, chảy mủ hay sốt. Sản dịch sau sinh kéo dài khoảng 4-6 tuần, giảm dần từ đỏ sang hồng rồi trắng — nếu sản dịch có mùi hôi, ra nhiều bất thường hay kèm sốt, mẹ cần đi khám ngay. Đừng quên tái khám sau sinh 6 tuần để bác sĩ kiểm tra tử cung, vết thương, huyết áp và tư vấn kế hoạch tránh thai phù hợp.
Phục hồi sau sinh là hành trình cần thời gian, không thể vội vàng. Nghỉ ngơi đủ, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ nhàng và tái khám đúng hẹn — cơ thể mẹ sẽ dần trở lại khỏe mạnh, sẵn sàng đồng hành cùng bé trong những năm tháng đầu đời.
