Ho là phản xạ bảo vệ của cơ thể để tống dị vật và dịch nhầy ra khỏi đường thở. Ho cấp tính dưới 3 tuần thường do cảm lạnh, cúm hay viêm phế quản. Ho bán cấp kéo dài 3-8 tuần thường là di chứng sau nhiễm virus đường hô hấp. Ho mạn tính trên 8 tuần cần được tìm nguyên nhân cụ thể, vì rất nhiều bệnh lý khác nhau có thể gây ho kéo dài mà không có triệu chứng nào khác ngoài ho.
Những nguyên nhân gây ho kéo dài thường gặp
Chảy dịch mũi sau là nguyên nhân hàng đầu: dịch nhầy từ mũi xoang chảy xuống họng gây kích thích và ho, thường ho nhiều về đêm và sáng sớm, kèm nghẹt mũi và khạc đờm. Hen suyễn gây ho khan kéo dài, thường ho nhiều về đêm, khi gắng sức hay khi trời lạnh, kèm khò khè và khó thở. Trào ngược dạ dày thực quản gây ho khan mạn tính, thường ho sau khi ăn no, khi nằm xuống, kèm ợ chua và nóng rát ngực. Viêm phế quản mạn do hút thuốc lá gây ho có đờm kéo dài nhiều tháng, thường nặng vào buổi sáng. Một số thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển (ACE) gây ho khan dai dẳng — đổi thuốc khác sẽ hết ho. Ngoài ra, ho kéo dài còn có thể do lao phổi, ung thư phổi, giãn phế quản hay suy tim — những nguyên nhân cần được phát hiện sớm.
Chăm sóc khi bị ho kéo dài tại nhà
Uống đủ nước ấm giúp làm loãng đờm và dịu cổ họng. Mật ong pha nước ấm hay trà gừng mật ong giúp giảm ho, đặc biệt hiệu quả với ho khan do kích thích họng. Súc miệng nước muối ấm mỗi ngày giúp làm sạch họng. Giữ không khí trong nhà đủ ẩm, tránh khói thuốc lá, bụi bẩn và hóa chất kích thích đường thở. Kê cao đầu khi ngủ giúp giảm ho do chảy dịch mũi sau và trào ngược. Tránh ăn no trước khi ngủ, không nằm ngay sau khi ăn để giảm trào ngược gây ho về đêm.
Thuốc ho có giúp gì khi ho kéo dài?
Thuốc ho chỉ làm giảm triệu chứng tạm thời, không chữa được nguyên nhân gây ho kéo dài. Uống thuốc ho dài ngày mà không tìm nguyên nhân chỉ làm bệnh chính nặng thêm và bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất. Thuốc long đờm giúp đờm loãng và dễ khạc ra, phù hợp với ho có đờm đặc. Thuốc ức chế ho chỉ dùng khi ho khan dữ dội gây mất ngủ, không nên dùng khi ho có đờm vì đờm ứ lại trong phổi sẽ gây nhiễm trùng. Kháng sinh chỉ cần khi ho do nhiễm khuẩn, không có tác dụng với ho do virus hay do trào ngược, hen suyễn.
Dấu hiệu ho kéo dài nguy hiểm cần đi khám ngay
Ho ra máu dù chỉ một ít, ho kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, khó thở, đau ngực, sốt kéo dài, ho ở người hút thuốc lá lâu năm trên 40 tuổi, ho kéo dài quá 8 tuần không đỡ — tất cả đều cần đi khám và chụp X-quang phổi. Người có tiền sử lao, tiếp xúc với người bị lao, hay sống trong môi trường ô nhiễm nặng bị ho kéo dài cũng cần được kiểm tra sớm. Bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm đờm, đo chức năng hô hấp hay nội soi phế quản để tìm ra nguyên nhân chính xác.
Ho kéo dài không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem thường. Thay vì uống thuốc ho mãi không khỏi, hãy để bác sĩ tìm ra nguyên nhân — vì chữa đúng nguyên nhân thì ho mới hết hẳn, còn chỉ chữa triệu chứng thì ho sẽ quay lại mãi.
